Janusz Popłonkowski
Kiedy rodzeństwo może mieć prawo do zachowku?
Prawo do zachowku przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, jeżeli byliby powołani do dziedziczenia z ustawy. W przypadku dzieci chodzi o ich własne prawo jako zstępnych rodzica, a nie o samo bycie rodzeństwem obdarowanego.
Jeżeli ojciec miał dwoje dzieci i za życia przekazał mieszkanie tylko córce, syn po jego śmierci może badać, czy darowizna powinna zostać uwzględniona przy obliczaniu zachowku. To, że w chwili śmierci rodzic nie posiadał już mieszkania, nie przesądza sprawy.
Czy darowizna sprzed ponad 10 lat zawsze jest pomijana?
Nie. Dziesięcioletnie ograniczenie dotyczy darowizn dokonanych na rzecz osób, które nie są spadkobiercami ani osobami uprawnionymi do zachowku. Gdy mieszkanie otrzymało dziecko spadkodawcy, darowizna może być doliczana także po upływie 10 lat, jeżeli obdarowany należy do kręgu spadkobierców lub uprawnionych.
Jak ustala się wartość podarowanego mieszkania?
Kodeks cywilny przewiduje, że wartość darowizny oblicza się według stanu przedmiotu z chwili jej dokonania, ale według cen z chwili ustalania zachowku. Nie wystarczy więc sprawdzić kwoty wpisanej wcześniej do aktu notarialnego. W sporze istotna może być aktualna wartość rynkowa lokalu przy uwzględnieniu jego stanu z dnia darowizny.
Przykład: matka podarowała córce mieszkanie 12 lat przed śmiercią. Po jej śmierci drugim spadkobiercą ustawowym jest syn. Jeżeli nie otrzymał należnego mu zachowku w innej formie, może powstać roszczenie związane z wcześniejszą darowizną. W takiej sytuacji adwokat spadkowy Warszawa może pomóc ustalić substrat zachowku, udziały i podstawę roszczenia.
Czy obdarowany zawsze musi oddać część mieszkania?
Nie. Zachowek jest co do zasady roszczeniem pieniężnym. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego zachowku od spadkobiercy lub osoby, która otrzymała zapis windykacyjny, może w określonych warunkach żądać zapłaty od obdarowanego. Gdy obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, odpowiada wobec innych tylko ponad wartość własnego zachowku.
Roszczenie przeciwko osobie zobowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu darowizny przedawnia się po pięciu latach od otwarcia spadku.
Od czego zacząć analizę?
Najpierw trzeba ustalić krąg spadkobierców, treść testamentu, wcześniejsze darowizny oraz wartość majątku pozostawionego przez zmarłego. Dopiero potem można obliczać zachowek i oceniać, kto odpowiada za jego zapłatę. Sama informacja, że jedno dziecko dostało mieszkanie, nie wystarcza do wyliczenia roszczenia. Kluczowe są dokumenty, daty i prawidłowa wycena.
